Қазақстандықтар маусымның ерекше «Құлпынай Айын» қашан тамашалайды

29 маусымнан 30 маусымға қараған түні қазақстандықтар жаздың ең әдемі астрономиялық құбылыстарының бірі — маусымдағы толық Айды тамашалай алады. Халық арасында бұл құбылысты «Құлпынай Ай» деп атайды. Айдың барынша толған сәті Астана уақытымен 30 маусымның таңына сәйкес келгенімен, оны ертерек — Ай жиектен көтерілген сәттен бастап-ақ бақылауға болады, деп хабарлайды Аlmaty.tv. 

Атаудың сыры: Ай шынымен қызғылт бола ма?

Атауы айтып тұрғандай, бұл түні Ай құлпынайға ұқсап кетпейді немесе міндетті түрде қызғылт түске енбейді. «Құлпынай Ай» — ғылыми астрономиялық термин емес, маусым айындағы толық Айға берілген халықтық атау. Бұл атау Солтүстік Американы мекендеген үндіс тайпаларының күнтізбесінен келген. Олар осы кезеңді жабайы бүлдірген мен құлпынайдың пісетін уақытымен байланыстырып, солай атаған.

Астрономиялық тұрғыдан бұл кәдімгі толық Ай құбылысы. Бұл сәтте Ай Жердің Күнге қарама-қарсы жағында орналасады, сондықтан оның беті Күн сәулесімен толық жарықтанып тұрады.

Оптикалық сиқыр және «Ай иллюзиясы»

Дегенмен, маусымдағы толық Ай өзінің сыртқы көрінісімен ерекше әсер қалдыра алады. Түнгі шырақ көкжиектен жаңа көтерілгенде өте төмен орналасады және оның сәулесі Жер атмосферасының ең тығыз қабаттары арқылы өтеді. Осының салдарынан Ай дискісі әдеттегіден өзгеше түске енуі мүмкін:

• Сарғыш немесе бал түстес;
• Қызғылт сары;
• Мыс түстес (дәл батып бара жатқан Күннің қызыл реңкі сияқты).

Сонымен қатар, көкжиек жиегінде «Ай иллюзиясы» деп аталатын көру қабілетінің алдануы іске қосылады. Соның әсерінен адам көзіне Ай аспан төріндегі қалыпты күйінен әлдеқайда үлкен әрі жақын болып көрінеді. Маусымдағы толық Ай жазғы күн тоқырауынан кейін бірден пайда болатындықтан, ол аспанда өте төмен доғамен қозғалып, түні бойы өзінің «ірі» әрі жылы түсін сақтап тұрмақ.

Қай жерде бақылаған дұрыс?

Аспан панорамасын анық әрі әдемі күйде көру үшін астрономдар көкжиектің оңтүстік бөлігі ашық көрінетін орындарды таңдауды ұсынады:

«Бұл құбылысты қала сыртындағы биік төбелерден, егістік далалардан, өзен жағалауларынан немесе зәулім ғимараттар мен биік ағаштар кедергі келтірмейтін ашық алаңдардан тамашалаған жөн», — дейді мамандар.

Түнгі аспаннан тағы не көруге болады?

Бұл түні Ай Мерген шоқжұлдызының аумағында болады. Егер аспан ашық болса, Күн батқаннан кейін батыс бағыттан Шолпан (Венера) планетасын, ал одан сәл төменірек Юпитер мен Меркурийді байқап көруге болады.

Ал таңға жуық аспан жиегінен Сатурн планетасы көтеріледі — ол түнгі аспандағы Айдан кейінгі ең жарық нысанға айналады. Сондай-ақ Марс та таңғы аспанда көрінеді, бірақ таң шапағының білінуіне байланысты оны қарапайым көзбен көру сәл қиынырақ болады.

Оқи отырыңыз: Алматыда 29 маусым мен 5 шілде аралығында ауа райы қандай болады