Ұлы даланың мың жылдық асы: көшпенділердің "консервіленген нанын" білесіз бе

Қазақ дастарқанының символына айналған қарапайым бауырсақтың тарихы тым тереңде жатыр. Оның бойында көшпелі өркениеттің ізі мен тұтас бір ұлттың тағдыры жасырулы, деп хабарлайды Almaty.tv тілшісі Qazaqstan tarihy сайтына сілтеме жасап.

Жазушы Мұхтар Мағауин өзінің «Бауырсақ» мақаласында бұл дәмді жай ғана ас емес, Ұлы Даладан жеткен мәдени ескерткіш ретінде сипаттайды. Оның тамыры қазақ хандығынан да әріде – түркі, ғұн және сақ заманында жатыр. Көне қалалардан табылған диірмен тастары мен астық қоймалары бабаларымыздың ежелден егін егіп, ұн өндіргенін дәлелдейді. Бауырсақтың пайда болуы – көшпелі тұрмыстың үздік инженерлік шешімі. Отырықшы халықтар пеш пен тандыр қолданса, көшпенділердің басты құралы қазан болды. Ат үстінде жүрген жұртқа үлкен пешті тасымалдау мүмкін емес еді, сондықтан қазақ асханасы қазанға бейімделді. Сонымен қатар, бауырсақ – көшпенділердің «консервіленген наны». Майға піскен қамыр сыртынан қорғаныс қабатын түзіп, ұзақ уақыт бұзылмайды. Жорыққа шыққан сарбаздар мен ұзақ көшке аттанған отбасылар үшін бұл таптырмас азық болды.

Атауы мен пішініндегі құпия

Халықтық түсінік бойынша, «бауырсақ» сөзі жақындықты білдіретін «бауыр» ұғымынан шыққан. Ол ешқашан жалғыз піспейді: қазанда бірге қайнап, дастарқанда бірге тұрады. Сол себепті бұл тағам – бірлік пен бауырластықтың белгісі. Ал оның алтын түстес дөңгелек пішінін этнографтар ежелгі күн символикасымен, яғни молшылық пен өмірдің нышанымен байланыстырады.

Әлемдік аналогтардан ерекшелігі

Бауырсақ сырттай америкалық донатқа, француз беньесіне немесе орыс пышкасына ұқсағанымен, олардың мәдени қызметі мүлде бөлек:

Донат пен бенье – тәтті глазурьмен безендірілетін коммерциялық десерт немесе фаст-фуд өнімі. Бауырсақ – қуанышта да, қайғыда да (тойда, аста, құдайы тамақта) міндетті түрде қойылатын рәсімдік ас.

Бүгінде пицца десе Италия, суши десе Жапония көз алдымызға келсе, Қазақстанның басты мәдени бренді ретінде бауырсақтың орны ерекше. Ол – ұлттық дүниетаным мен қонақжайлықтың нағыз белгісі.

Оқи отырыңыз: Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне кіру билеттерінің бағасы өзгерді