Әділдік алаңы: Almaty TV жаңа жобаның алғашқы шығарылымын ұсынды

Қазақстанда Ұлттық бірыңғай тестілеу басталды. Биыл кешенді емтиханға қатысу үшін 240 мыңға жуық талапкер өтініш білдірді. Almaty TV телеарнасындағы жаңа «Әділдік алаңы» бағдарламасының алғашқы шығарылымында білім беру жүйесінің өкілдері мен сарапшылар ҰБТ-ның қазіргі форматын, оның қоғамдағы рөлі мен алдағы реформалардың маңызын егжей-тегжейлі талдады.

Сарапшылардың айтуынша, бүгінде ҰБТ — жай ғана емтихан емес, елдің интеллектуалдық әлеуетін көрсететін маңызды әлеуметтік-экономикалық индикатор. Соңғы 20 жылда тестілеу жүйесі дамудың бірнеше кезеңінен өтті. 2004–2016 жылдар аралығында тестілеу негізінен механикалық жаттауға сүйенді. Мектеп оқушылары дұрыс жауапты таңдау үшін тарихи даталарды, формулалар мен нақты фактілерді есте сақтайтын.

2017 жылдан кейін тестілеу форматы өзгерді: оқу және математикалық сауаттылыққа арналған тапсырмалар енгізілді. Нәтижесінде ақпаратты түсіну, талдау және қолдану дағдылары бөлек бағалана бастады. Мамандар дәл содан бастап ҰБТ «жаттау жарысынан» функционалдық іріктеуге көше бастады деп есептейді.

2021 жылдан бастап тестілеу толығымен электронды форматқа ауыстырылды. Face ID жүйесін енгізудің арқасында тестке бөгде тұлғалардың кіру жағдайлары 99%-ға азайды. Сонымен қатар, талапкерлерге ҰБТ-ны бірнеше рет тапсыруға және грант конкурсына ең үздік нәтижемен қатысуға мүмкіндік берілді. Мамандардың пікірінше, бұл түлектерге түсетін психологиялық қысымды азайтуға көмектесті.

2027 жылдан бастап бұдан былайғы жетілдіру жұмыстары жоспарлануда. Ұсыныстардың бірі — грант конкурсына қатысу үшін ҰБТ-ны екі рет емес, тек бір рет тапсыру.

Педагогтардың пайымдауынша, тестілеу жүйесі іс жүзінде мектептердегі бүкіл білім беру процесін өзіне бағындырып алған. Нәтижесінде репетиторлар мен қосымша білім беру орталықтарына деген сұраныс күрт өсті.

Бұл ретте білім беру орталығының ҰБТ-ға дайындық жөніндегі оқу бөлімінің жетекшісі Айбек Мейрамбаев: «Для чего нужны учебные центры? Чтобы охватить и объяснить весь материал с 7 по 11 класс. Кроме того, мы обучаем стратегиям сдачи теста и готовим учеников к олимпиадам на внутренние гранты университетов», — деп түсіндірді.

Сарапшылар ҰБТ нәтижелері мен PISA халықаралық зерттеулерінің арасындағы алшақтыққа да назар аударды. Жыл сайын жоғары балл алатын түлектер санының артуына қарамастан, PISA рейтингінде қазақстандық оқушылар әлі де орта деңгейде қалып отыр.

Білім беру саласының сарапшысы Нұрлан Қиясов: «Изменений в системе ЕНТ действительно было много, но они не были глубокими. Поэтому их влияние на экономику и будущее выпускников с каждым годом становится всё меньше. Если искусственный интеллект или интернет способны быстро отвечать на вопросы ЕНТ, значит, такая система не развивает ученика», — деп есептейді.

Бағдарлама барысында гранттар жүйесінің тиімділігі де талқыланды. Мәліметтер бойынша, 2022–2024 жылдары жоғары оқу орындарынан 24 мың студент шығарылған. Оларды оқытуға мемлекет шамамен 20 миллиард теңге жұмсаған. Бұдан бөлек, студенттердің бір бөлігі грантты қайтармау үшін ғана магистратураға түсіп, кейін оқуды тастап кеткен, бұл бюджетке тағы 11 миллиард теңге шығын әкелді.

Сарапшылардың пікірінше, қазіргі ҰБТ жүйесі академиялық білімді бағалайды, бірақ кәсіби дағдылар мен soft skills-ті (икемді дағдыларды) ескермейді.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Комитетінің басқарма басшысы Жандәулет Құдайбергенов: «ЕНТ в основном ориентировано на академические знания детей. При этом навыки XXI века зачастую остаются вне оценки. В связи с этим Президент во время прошлогоднего визита в США поручил усовершенствовать формат ЕНТ», — деп атап өтті.

Мамандардың пайымдауынша, болашақ реформалардың басты мақсаты — тек тест нәтижесін ғана емес, білім алушылардың нақты қабілеттері мен олардың кәсіби әлеуетін бағалайтын жүйе құру.