Балаларды интернет-алаяқтардан қалай қорғауға болады

ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі ескертеді: жазғы демалыс кезінде балалар интернет-алаяқтардың нысанасына айналады. Оқушылардың желіде көп уақыт өткізетінін пайдаланып, қаскүнемдер ата-аналардың жеке деректері мен ақшалай қаражатына қол жеткізу үшін түрлі алдау схемаларын қолданады, деп хабарлайды Аlmaty.tv.

Қазіргі алаяқтар мобильді ойындарды, әлеуметтік желілерді, мессенджерлерді және бейне платформаларды белсенді пайдаланады, балаларға тегін бонустар, ойын заттарын, сыйлықтар, конкурстарға қатысуды немесе оңай табыс көзін ұсынады. Мұндай әрекеттердің басты мақсаты – банктік деректерге, аккаунттарға немесе құрылғыларға қол жеткізу.

Ең көп тараған алаяқтық схемалар:

• Жалған ұтыстар мен сыйлықтар. Балаға ұтып алған жүлде туралы хабарланады және оны алу үшін сілтеме бойынша өтуді немесе банк картасының деректерін енгізуді ұсынады.
• Таныстардан келіп түсетін жалған хабарлар. Алаяқтар өздерін достары, туыстары немесе танымал блогерлер ретінде таныстырып, баланы ақша аударуға, растау кодтарын хабарлауға немесе басқа әрекеттерді жасауға сендіреді.
• Зиянды ойындар мен қосымшалар. Балаларға ойындарды жеңілдікпен, жарнамасыз немесе қосымша мүмкіндіктермен жүктеу ұсынылады. Мұндай бағдарламаларда құрылғыға және құпия ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік беретін зиянды бағдарламалық қамтылым болуы мүмкін.
• Күдікті сілтемелер мен сайттар. Ойын платформалары, онлайн-дүкендер немесе сервистер түрінде алаяқтар дербес деректер мен төлем карталарының деректемелерін жинау үшін жалған парақтар жасайды.
• Геолокациялық деректерді жинау. Кейбір қосымшалар құрылғының орналасқан жеріне, байланыс деректеріне, фотосуреттерге және басқа деректеріне кіруге рұқсат сұрайды. Алынған ақпаратты қаскүнемдер отбасының егжей-тегжейлі профилін және одан кейінгі алаяқтық әрекеттерді жасау үшін пайдалана алады.

Баланың смартфоны ата-аналардың банктік қосымшаларымен немесе төлем қызметтерімен байланысты болатын жағдайлар ерекше қауіп төндіреді. Құрылғы зиянды бағдарламаны жүктеген жағдайда, алаяқтар қаржылық ақпарат пен ақшалай қаражатқа қол жеткізе алады.

Тәуекелдерді азайту үшін Агенттік ата-аналарға мынадай кеңес береді:

• балалармен интернетте қауіпсіз әрекет ету ережелерін үнемі талқылау;
• жеке деректерді, құпиясөздерді және растау кодтарын бөгде адамдарға хабарлауға болмайтынын түсіндіру;
• қосымшаларды тек ресми дүкендерден орнату;
• вирусқа қарсы бағдарламаларды қолдану және бағдарламалық қамтылымды уақтылы жаңарту;
• ата-ананың бақылау құралдарын қолдану;
• қосымшалардың құрылғы деректеріне қол жеткізуін бақылау;

• балаларға цифрлық және қаржылық сауаттылық негіздерін үйрету.

Интернетте күдікті хабар, қоңырау немесе ұсыныс алған кезде баланың ата-анадан дереу көмек сұрау керек екенін білуі маңызды.

Цифрлық ортада қауіпсіз әрекет ету дағдыларын қалыптастыру балаларды алаяқтықтан қорғауға және бүкіл отбасы үшін қаржылық шығындар қаупін азайтуға көмектеседі.

Оқи отырыңыз: «Отырар» музей-қорығында Абай мұрасына арналған кітап көрмесі ашылды