Қолданбалы экологиядан нейротехнологияға дейін: алматылық оқушы болашақ технологияларын қалай жасауда

Қоршаған ортаға ғақыпты қарау және табиғи теңгерімді сақтау қазіргі заманның ең өзекті сындарлы міндеттерінің бірі болып қала береді. Сирек кездесетін өсімдіктерге, соның ішінде Қызыл кітапқа енген Грейг қызғалдақтарына жасалған жақындағы аяусыз қатынас қоғамды ақпараттандырудың үйреншікті әдістері елеулі қайта қарауды талап ететінін айқын көрсетті. Экологиялық мәдениетті қалыптастыруға және биологиялық әртүрлілікті қорғауға қабілетті жаңа, тиімдірек білім беру үлгілері мен нәтижелі технологиялық шешімдер қажет, деп хабарлайды Almaty.tv.

Жастар бастамасының ауқымды зерттеу жолына қалай ұласа алатынының жарқын үлгісі — Алматы қаласындағы жаратылыстану-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің оқушысы Ансат Шайдуллиннің оқиғасы.

Ансаттың орнықты даму саласындағы жолы ЮНЕСКО мектеп клубына қатысудан басталды, онда табиғатты сақтауға деген ұмтылысы теориядан нақты іс-әрекетке тез ұласты. 2024 жылы ЮНЕСКО клубтары ұлттық федерациясының Қазақстандық тобы құрамында ол Қытайда өткен Invention Convention China халықаралық өнертапқыштар жиынына қатысты. Онда оқушы өсімдіктер дүниесінің жойылып бара жатқан түрлерін қорғау бойынша инновациялық STEAM-жобасын ұсынды. Оның басты идеясы биология, экономика және қолданбалы өнерді біріктіру болды: сирек кездесетін өсімдіктерді зерттеу мен насихаттауды ұлттық шығармашылық пен мүсіндеу арқылы жүзеге асырып, Қазақстанның Қызыл кітабын сөзбе-сөз бұқара халыққа «шығару» ұсынылды. Жоба сарапшылар тарапынан жоғары бағаланып, Ансатқа Чжэнчжоу қаласының жергілікті өзін-өзі басқару органдары өкілдері мен Hengyuanxiang Group ірі ұйымының басшылығы ынтымақтастық орнатуды ұсынды.

Қол жеткізген нәтижелермен тоқтап қалмай, Ансат өзінің инженерлік және ғылыми дағдыларын әрі қарай дамыта берді. 2025 жылғы SUSTAINABLE PATH YOUTH ECOFEST жастар экофестивалінде оның жаңа ChirpBox жобасы «Жаңашылдықтар» санаты бойынша үшінші орынды және ЮНЕСКО-ның Алматы аймақтық бюросынан 3000 АҚШ доллары көлеміндегі қаржылай қолдауды (грантты) жеңіп алды. Әзірленген жүйе - улы химиялық заттар мен жәндіктерге қарсы өнімдерге қауіпсіз балама ретінде жасалған құстарға арналған «ақылды» жемсалғыш. Құрылғы автоматты дыбыстық белгілер арқылы жәндікпен қоректенетін құстардың назарын өзіне аударады, ал орнатылған жасанды интеллект пен компьютерлік көру алгоритмі олардың түр-сипатын танып-білуге және популяцияға бақылау жүргізуге мүмкіндік береді. Бастаманың алғашқы үлгісі мен оның зиянкестермен күрестегі келешегі Chevron энергетикалық ұйымының басшылығына да сәтті таныстырылды.

Уақыт өте келе оқушының зерттеу ізденісі экология шеңберінен шығып, жоғары технологияларды реттеу саласын қамтыды. 2026 жылы Ансат Шайдуллин жоба бойынша әріптесімен бірге Гонконгта өткен Нейротехнологияларды пайдалану әдебі жөніндегі алқалы жиынға қатысу үшін 120-дан астам халықаралық мектеп арасындағы қатаң іріктеуден өтті. БҰҰ үлгісі (MUN) форматында Германия өкілдігі атынан сөз сөйлеген қазақстандық оқушылар неміс заңнамасына сүйене отырып, сауда-саттық пен медицинадағы нейрондық деректерді құқықтық реттеу бойынша кешенді ұсыныстар әзірлеп, оларды қорғап шықты. Ағылшын және неміс тілдерін еркін меңгеруі, сондай-ақ терең талдау тәсілі Ансатқа Қазақстанды халықаралық аренада лайықты таныстыруға мүмкіндік берді.

Ансат Шайдуллиннің табыстары Назарбаев Зияткерлік мектептеріндегі STEM-білім беруді дамытудың жалпы үрдісін көрсетеді, онда пәнаралық тәсіл дарынды оқушыларға шынайы әлемдік міндеттерді шешуге көмектеседі. Бүгінде Наурызбай ауданы мектебінің оқушылары экология, денсаулық сақтау, суды тазарту және роботты техника саласындағы жобаларды белсенді әзірлеп, АҚШ-тағы FIRST Championship немесе БҰҰ қолдауымен өтетін мамандандырылған көрмелер сияқты әлемдік біріншіліктерде жүлделі орындарды үнемі иеленіп келеді. Ансаттың жетістігі — бұл мектептегі жобалық қызметтің, ұстаздардың қолдауының және ЮНЕСКО қозғалысына араласудың жас ұрпаққа жергілікті эко-бастамалардан жаһандық процестерді және болашақтың технологиялық әдебін кең ауқымда түсінуге дейін дамуына қалай көмектесетінінің бұлтартпас дәлелі.