Жаңа Конституция халықаралық жауапкершілік пен егемендік арасындағы теңгерімді күшейтеді — сарапшы

Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Дипломатия институтының директоры Алексей Волков жаңа Конституция жобасында халықаралық міндеттемелер ұлттық құқықтық жүйеге интеграцияланғанын және Конституцияның үстемдігі жағдайында қолданылатынын атап өтті, деп хабарлайды Almaty.tv Kazinform агенттігіне сілтеме жасап.

Оның пікірінше, мұндай тәсіл елдің халықаралық жауапкершілігі мен мемлекеттік егемендігі арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етеді.

— Дәстүрлі түрде Қазақстанның халықаралық міндеттемелерінің конституциялық мәртебесі мемлекеттің құқықтық жүйесінің бір бөлігі, елдің сыртқы саяси және құқықтық болмысының элементі, сондай-ақ мемлекеттік егемендікті сақтай отырып, халықаралық қауымдастыққа интеграциялану құралы ретінде қарастырылады. Сондықтан бұл құжатты түсіндіру халықаралық құқықты құрметтеу қағидатына негізделеді, алайда оның ел ішіндегі қолданылу аясын Конституция деңгейінде нақтырақ айқындау көзделген, — дейді Волков.

Оның айтуынша, Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясында бұл норма 8-бапта классикалық құқықтық тұжырымдама түрінде бекітілген. Тәуелсіздіктің 30 жылы ішінде қазақстандық конституционализмде ратификацияланған халықаралық шарттардың ұлттық заңнамадан басымдығы қағидаты орнықты.

— Жаңа Конституция жобасында екі негізгі басымдық айқындалған: ратификацияланған шарттардың басымдығын сақтау және Конституцияның рөлін күшейту. Халықаралық шарттар міндетті түрде орындалуға тиіс, арнайы заңдарды қабылдауды талап етпеген жағдайда тікелей қолданылады және заңдардан жоғары тұрады, алайда Конституциядан жоғары емес, — деп атап өтті сарапшы. — Құжатта Конституцияның ең жоғары заңды күшке ие екені, ал халықаралық міндеттемелер конституциялық негіздерге қайшы келмейтін көлемде орындалатыны бекітілген. Бұл «конституциялық егемендік» деп аталатын заманауи үрдісті көрсетеді.

Сондай-ақ жоба халықаралық міндеттемелерді түсіндіру мемлекетке ұлттық заңнаманы халықаралық шарттарға сәйкестендіру міндетін жүктеуі мүмкін екенін, сондай-ақ тікелей қолданылатын шарттар мен имплементациялық заңдарды талап ететін шарттарды ажырату қажеттігін көздейтінін атап өтеді. Сонымен қатар Парламент пен Конституциялық Соттың халықаралық шарттарды бағалаудағы рөлін бекіту де қарастырылған.

Дипломатия институты директорының пікірінше, құжаттың маңызды элементтерінің бірі — халықаралық шартты ратификациялауға дейін оның Конституцияға сәйкестігін тексеру мүмкіндігі, сондай-ақ Конституциялық Соттың халықаралық шарттарға ресми түсіндірме беру және олардың жекелеген ережелерін ел ішінде қолдану мүмкін еместігін тану құқығы. Бұл халықаралық міндеттемелер мен ұлттық мүдделер арасындағы тепе-теңдікті күшейтеді.

— Жаңа Конституция жобасы адам құқықтары саласындағы халықаралық міндеттемелерді мемлекет төмендей алмайтын ең төменгі стандарт ретінде қарастырады. Бұл міндеттемелер құқық қолдану тәжірибесіне, соттық түсіндіруге және ұлттық заңнаманы дамытуға бағдар болады. Сонымен қатар халықаралық стандарттар конституциялық кепілдіктерге нұқсан келтірмей, оларды дамыту мақсатында қолданылатынын бекіту мүмкіндігі де бар, — дейді сарапшы.

Алексей Волков жаңа Конституция жобасының маңызды бөлігі халықаралық міндеттемелер мен мемлекеттік егемендік арақатынасына арналған бөлім екенін атап өтті. Бұл жерде негізгі идея келесі қағидаттар арқылы көрініс табады:

• Қазақстан Республикасы халықаралық міндеттемелерді ерікті түрде қабылдайды;
• халықаралық ұйымдарға өкілеттіктер беру тек Конституцияда тікелей айқындалған шектерде ғана мүмкін;
• халықаралық органдардың шешімдеріне ұлттық тану және орындау рәсімдерінсіз автоматты түрде бағыну алынып тасталады. Бұл — аталған норманың жаңа, кеңейтілген жаңалығы.

Жалпы алғанда, Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы жобасында халықаралық міндеттемелер ерікті түрде қабылданған, ұлттық құқықтық жүйеге интеграцияланған, Конституцияның үстемдігі жағдайында қолданылатын және елдің халықаралық жауапкершілігі мен мемлекеттік егемендігі арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ететін халықаралық құқық нормалары ретінде қарастырылуы мүмкін.

Оқи отырыңыз: Жаңа Конституцияда еркіндік пен жауапкершілік бір арнаға тоғысады – белгілі журналист