Көктемгі күн мен түннің теңелуі: 2026 жылы ол қашан болады

Ежелден бері адамдар көктемгі күн мен түннің теңелу күнінде көктемді қарсы алып, жаңа егістік маусымына дайындала бастаған. Бұл — күнге табыну жоралғылары мен жаппай серуендер өткізілетін ерекше күн болды. Көктемгі теңелу табиғаттың қысқы ұйқыдан оянуының бастауы деп есептелді, деп хабарлайды Almaty.tv.

2026 жылы планетамыздың солтүстік жарты шарында көктемгі күн мен түннің теңелуі 20 наурызға сәйкес келеді. Тіпті оның нақты уақыты да белгілі — Астана уақытымен 19:45:14-те.

Жазғы және қысқы күн тоқырауынан, сондай-ақ күзгі теңелуден айырмашылығы, көктемгі теңелу 2010 жылдан 2050 жылға дейінгі аралықта жыл сайын дерлік бір күнде болады. Тек 2044 және 2048 жылдары ғана ол 19 наурызға түседі.

Астрономиялық мәні

Теңелу — бұл бүкіл әлемде күн мен түннің ұзақтығы іс жүзінде теңесетін астрономиялық құбылыс. Ол жылына екі рет болады. Бұл күні Күн эклиптика бойымен қозғала отырып, аспан экваторын қиып өтеді: көктемде ол Оңтүстік жарты шардан Солтүстікке, ал күзде — керісінше ауысады.

Көктемгі теңелудің күні жыл сайын 19-21 наурыз аралығында өзгеріп отырады. Осыдан кейін астрономиялық көктем келеді.

Күн мен түннің теңелу күндерінде Күн Жер экваторына қатаң перпендикуляр орналасады — бұл сәтте планетаның екі жарты шары да бірдей жарықтанады, сөйтіп күндізгі уақыт пен түннің ұзақтығы теңеседі.

Көктемгі теңелуден кейін күндізгі уақыт бірте-бірте ұзарып, өзінің максимумына жетеді. Бұл құбылысты күн тоқырауы (солнцестояние) деп атайды, ол кезде Күн көкжиектен ең жоғарғы нүктеге көтеріліп, сол күйде бірнеше күн тұрады.

• Жазғы күн тоқырауы: Әдетте 21 маусымға түседі (кібісе жылы 20-сына). 2026 жылы бұл оқиға 21 маусымда болады.

• Күзгі күн мен түннің теңелуі: Қысқа өту кезеңі. 2026 жылы 23 қыркүйекке түседі.

• Қысқы күн тоқырауы: Күн көкжиектегі ең төменгі нүктеге ие болып, жылдың ең қысқа күні тіркеледі. 2026 жылы ол 21 желтоқсанда болады.

Әлем халықтарының салт-дәстүрлері

Көктемгі теңелу күні бұрын барлық мәдениеттерде атап өтілетін. Мысалы, ежелгі кельттерде бұл мереке «Остара» деп аталған. Болжам бойынша, көктемгі Пасха мерекесінің ағылшынша атауы — Easter — осыдан шыққан.

Бүгінде бұл күн Таяу Шығыс пен Орталық Азия елдерінде ерекше тойланады:

• Наурыз (Навруз): Түркі және иран халықтарында бұл — Жаңа жылдың басы. Адамдар мол дастарқан жайып, серуендейді. Мереке алдында үйді тазалап, жаңа киім сатып алу дәстүрге айналған. Туыс-туған мен көршілерге қонаққа бару, үлкендердің батасын алу — басты парыз. Мерекенің негізгі тағамы — өнген бидайдан жасалатын сумалақ (сөмелек).

• Жапония: Теңелу қарсаңында бабаларды еске алу және үй тазалау қалыптасқан. Бұл ресми мереке болып саналады және үш күнге созылады. Жапондар ата-баба зираттарына гүл қойып, ритуалдық тағамдар ұсынады.

• Үндістан: Көктемнің келуін әйгілі Холи бояулар фестивалімен қарсы алады. Адамдар алаңдарға жиналып, бір-біріне түрлі-түсті ұнтақтар шашады. Бұл бақыт пен амандық шақырудың белгісі.

• Мексика: Тұрғындар майя халқының ежелгі қаласы Чичен-Ицаға ағылады. Аңыз бойынша, дәл осы күні жерге ацтектердің басты құдайы — қанатты жылан Кетцалькоатль түседі.

Оқи отырыңыз: Алматыда 16-22 наурыз аралығында ауа райы қандай болады