Жұмыс пен табыс: алматылықтарға бүгінде қандай мүмкіндіктер қолжетімді

Almaty TV телеарнасы еңбек құқықтары, еңбекақы төлеу және жұмыспен қамту мәселелеріне арналған «Әділдік алаңы» бағдарламасының жаңа шығарылымын ұсынады. Сарапшылар қызметкерлерге қандай қосымша төлемдер тиесілі екенін, есептеулерге қатысты сұрақтар туындаған жағдайда өз құқықтарын қалай қорғауға болатынын, сондай-ақ Алматы тұрғындары үшін жұмыс іздеу, біліктілікті арттыру, табысты көбейту және жеке кәсібін дамыту бойынша бүгінде қандай мүмкіндіктер бар екенін айтып береді.

2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа жалақы шамамен 490 мың теңгені, ал медианалық жалақы шамамен 348 мың теңгені құрады. Сонымен қатар нақты табыс деңгейіне тек жалақы мөлшері ғана емес, бағаның өзгеруі де әсер етеді. Осыған байланысты қосымша төлемдер, біліктілікті арттыру және еңбек нарығындағы жаңа мүмкіндіктерді іздеу мәселелері барған сайын өзекті болуда.

Мамандардың айтуынша, қызметкердің табыс мөлшері тек атқаратын лауазымына ғана байланысты емес. Біліктілік, кәсіби тәжірибе, жұмыс кестесі мен еңбек жағдайлары да маңызды рөл атқарады. Кейбір жағдайларда жалпы жалақыға ерекше еңбек жағдайлары үшін берілетін қосымша төлемдер де кіреді.

Алматы аумақтық кәсіподақтар бірлестігінің заңгері Эльвира Омурчиева қызметкерлерге еңбекке ақы төлеу саласында заңнамада көзделген кепілдіктер туралы білу маңызды екенін атап өтті.

«Жуырда ғана бізде еңбекке ақы төлеу саласында өте маңызды өзгерістер болды. Қызметкерлердің бос тұрып қалған уақыт үшін төлем алуға ғана емес, сондай-ақ үстеме жұмыс, мереке және демалыс күндеріндегі еңбек, түнгі уақыттағы жұмыс үшін ақы алуға құқығы бар», — деді Эльвира Омурчиева.

Мамандар қызметкерлерге еңбек шартын, еңбекақы төлеу талаптарын және есеп айырысу құжаттарын мұқият зерделеуді ұсынады. Есептеулерге қатысты сұрақтар туындаған жағдайда жұмыс берушіге, кәсіподаққа жүгінуге немесе мамандардан кеңес алуға болады.

«Әділдік алаңы» бағдарламасының шығарылымында табысты тек заңда көзделген қосымша төлемдер арқылы ғана емес, басқа жолдармен де арттыруға болатыны айтылған. Соның бірі – жаңа жұмыс іздеу немесе еңбек нарығында сұранысқа ие дағдыларды меңгеру.

Алматыда азаматтарға мансап орталықтары қолдау көрсетеді. Олар бос жұмыс орындарын таңдауға көмектеседі, жұмыспен қамту мәселелері бойынша кеңес береді және адамның өмірлік әрі кәсіби жағдайына байланысты түрлі құралдарды ұсынады.

Алматы қалалық Халықты жұмыспен қамту орталығы директорының орынбасары Әділет Жанабаев мансап орталығының қызметін қазірдің өзінде ондаған мың қала тұрғыны пайдаланғанын айтты.

«Алматы қаласының мансап орталығына 50 мыңнан астам адам жүгінді, олардың 39 мыңы жұмыссыз азамат ретінде тіркелді. 11 мыңнан астам адам жұмысынан айырылуына байланысты әлеуметтік төлемдерді рәсімдеді. Яғни жұмыс іздеу кезеңінде олар өз табысының, орташа жалақысының 45 пайызы мөлшерінде бір айдан алты айға дейін төлем алуға құқылы. Бұдан бөлек, субсидияланатын жұмыс орындарына 5 мыңнан астам адам, ал тұрақты жұмыс орындарына 8 мыңнан астам адам жұмысқа орналастырылды», — деді Әділет Жанабаев.

Сарапшының айтуынша, қолданыстағы қолдау шаралары азаматтардың әртүрлі санаттарына арналған. Түлектер үшін «Жастар практикасы» бағдарламасы жұмыс істейді, арнайы білімі жоқ азаматтарға қоғамдық жұмыстар ұсынылады, ал әлеуметтік осал санаттар үшін әлеуметтік жұмыс орындары қарастырылған. Егде жастағы азаматтарға да арнайы қолдау құралдары көзделген.

Осылайша, көмек адамның нақты жағдайына қарай ұсынылады — бұл алғашқы жұмыс тәжірибесі, еңбек нарығына қайта оралу немесе ұзақ үзілістен кейін жұмыс іздеу болуы мүмкін.

Тиісті дағдылары бар әлеуметтік осал санаттағы азаматтар үшін кәсіпкерлік бастамаларды қолдау да қарастырылған. Қалағандар бизнес негіздері бойынша оқудан өтіп, белгіленген талаптарға сәйкес болған жағдайда 400 АЕК көлеміндегі — шамамен 1,7 млн теңге мөлшеріндегі қайтарымсыз грантқа үміткер бола алады. Бұл қаражат жеке кәсібін ашуға немесе дамытуға арналған.

Алматыда жаңа жұмыс орындарын құру мәселесіне де ерекше көңіл бөлінеді. Қаланың өңірлік жұмыспен қамту картасы аясында «10 мың тұрғынға 100 жұмыс орны» бағдарламасы жүзеге асырылуда.

«Жұмыс орындарын құру және Алматы қаласының өңірлік жұмыспен қамту картасын іске асыру аясында «10 мың тұрғынға 100 жұмыс орны» бағдарламасы бар. Бұл бағдарламаны Алматы қаласының аудандық әкімдіктері жүзеге асырады. Оның аясында 37 мыңнан астам жұмыс орны құрылды. Жыл соңына дейін тағы 53 мыңнан астам жұмыс орнын құру жоспарланып отыр», — деді Алматы қалалық Халықты жұмыспен қамту орталығы директорының орынбасары Әділет Жанабаев.

Осылайша, бүгінде Алматыда жұмыс істейтін және жұмыс іздеп жүрген тұрғындардың табысын арттырудың бірнеше мүмкіндігі бар: заңнамада көзделген қосымша төлемдерді пайдалану, кәсіби дағдыларды дамыту, біліктілікті арттыру, өзіне қолайлырақ жұмыс іздеу немесе жеке кәсіп ашу мүмкіндігін қарастыру.

Мамандардың айтуынша, табысты арттырудың алғашқы қадамы — адамға қолжетімді еңбек және әлеуметтік мүмкіндіктерді анықтап алу. Өз еңбек құқықтарын білу және кәсіби дағдыларды дамытуға дайын болу тек қазіргі табысты арттырып қана қоймай, болашақта тұрақты мансаптық перспективаны қалыптастыруға да мүмкіндік береді.

Оқи отырыңыз: Әділдік алаңы: МИБ жұмысы туралы не білу маңызды