Экранның арғы жағындағы балалық шақ: «Әділдік алаңы» бағдарламасының жаңа шығарылымы

«Almaty TV» телеарнасы қазіргі қоғамның ең күрделі әрі өзекті мәселелерінің бірі — цифрлық дәуірдегі балалар қауіпсіздігі мен интернетке тәуелділікке арналған «Әділдік алаңы» бағдарламасының жаңа шығарылымын ұсынады. Бұл — технологиялық прогресс пен бала тәрбиесі бетпе-бет келген, ал экранның арғы жағындағы виртуалды қауіптер өсіп келе жатқан ұрпақтың тағдырына барған сайын қатты әсер етіп жатқан уақыт туралы шынайы зерттеу.

Бүгінде Қазақстан цифрландыру қарқыны бойынша Орталық Азияда көш бастап тұр: интернет іс жүзінде әрбір адамға қолжетімді, ал мобильді байланыс ең арзан байланыстардың бірі болып қала береді. Алайда, бұл дамудың екінші жағы — балалардың виртуалды кеңістікке тым ерте араласуы және соған байланысты қауіп-қатерлердің артуы болды. ЮНИСЕФ-тің «Kazakhstan Kids Online» зерттеуіне сәйкес, еліміздегі балалардың 46 пайызы интернетке алғаш рет 5-тен 8 жасқа дейінгі аралықта кірген, ал бүгінде бұл көрсеткіш 4–5 жасқа дейін төмендеген. Күн сайын желіде 3,3 миллионнан астам бала белсенді уақыт өткізеді. Салдарынан кәмелетке толмағандар арасында кибербуллинг, деструктивті ойындарға тартылу, интернет арқылы есірткінің заңсыз айналымы, сондай-ақ дофамин жүйесінің тұрақты ынталандырылуына байланысты цифрлық тәуелділік деңгейі күрт өсті.

Бағдарламаның жаңа шығарылымында сарапшылар, психологтар, құқық қорғау органдарының өкілдері мен қала тұрғындары Қазақстандағы балалар арасындағы интернетке тәуелділік мәселесін, оның ми мен психикаға әсерін, сондай-ақ қолданыстағы заңнамалық реттеу тетіктерін егжей-тегжейлі талқылайды.

Балалар психологы Шынар Құспанқызының айтуынша, шексіз қысқа бейнероликтер ағыны мен виртуалды ойындар баланың миында дофаминнің жасанды бөлінуін тудырады, бұл уақыт өте келе агрессияға және елеулі психологиялық бұзылуларға әкелуі мүмкін.

«Қатыгездік көріністері бар ойындардың барлығы дерлік агрессивті мінез-құлық моделіне негізделген. Егер мұның бәрі баланың ішінде жиналып қалса, агрессия деңгейі өсе бастайды. Егер физикалық және рухани тәрбиеге тиісті көңіл бөлінбесе, 15 жастан кейін бұл мәселемен күресу өте қиынға соғады», — деп атап өтті психолог.

Сондай-ақ көрермендер 10 жасынан бастап гаджеттерге тәуелді болып, кейіннен құмар ойындардың тұзағына түскен, ал бүгінде басқа адамдарға бұл тәуелділікпен күресуге көмектесіп жүрген оңалту орталығының директоры Закир Минамовтың тарихымен танысады.

«12 жасымда жаңа деңгейлерге тезірек өту үшін ойындардағы донаттарға ақша жұмсай бастадым. Кейде экран алдында екі-үш күн тапжылмай отыратынмын. Уақыт өте келе маған дофаминнің жаңа көздері қажет болды, содан онлайн-казиноға келдім. Дәл содан кейін өмірімдегі ауыр кезең басталды», — деді ол.

Бағдарламада құқықтық аспектілер мен балаларға қатысты жасалатын онлайн-қылмыстардың статистикасына ерекше назар аударылған. Ішкі істер министрлігі мен халықаралық ұйымдардың мәліметінше, цифрлық кеңістіктегі қылмыстың ауқымы мен құқық қорғау жүйесінің мүмкіндіктері арасында әлі де айтарлықтай алшақтық бар. Соған қарамастан, заңсыз контент тарататын мыңдаған сайттар жүйелі түрде бұғатталып жатыр.

Алматы қаласы Департаменті полициясының ресми өкілі Салтанат Әзірбек бұл мәселені шешуде ата-ана бақылауы басты рөл атқаруы тиіс екенін баса айтады.

«Тәрбие тал бесіктен басталады деп бекер айтпаған. Баланың мінез-құлық негізін ата-ана қалыптастырады. Әсіресе демалыс күндері балалардың қайда жүргенін, әлеуметтік желілерде кіммен араласатынын мұқият қадағалау қажет. Ата-аналар баласының қандай сайттарға кіретінін міндетті түрде бақылауда ұстауы керек», — деп түсіндірді Салтанат Әзірбек.

Сонымен қатар, халықаралық тәжірибені ескере отырып, Қазақстанда балалардың әлеуметтік желілер мен интернет-платформаларға қолжетімділігін заңнамалық тұрғыдан шектеу тетіктері қарастырылуда. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева бұл бағытта кешенді жұмыстар жүргізіліп жатқанын хабарлады.

«Қазіргі уақытта балалар мен жасөспірімдердің әлеуметтік желілерге қолжетімділігін шектеу мәселесі қарастырылуда. Оқу-ағарту министрлігімен, Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігімен бірлесіп, пайдаланушылардың жасын тексеру тетіктері әзірленуде, сондай-ақ ықтимал жауапкершілік шаралары талқыланып жатыр», — деп атап өтті Аида Балаева.

«Әділдік алаңы» бағдарламасы көрермендерге балаларды интернеттен толық оқшаулауды емес, оларды цифрлық ортада қалай қауіпсіз өмір сүруге үйрету, тәрбиенің өзегіне отбасылық жылулық пен рухани құндылықтарды қалай қайтару керектігі туралы ашық әрі өзекті әңгіме ұсынады. Экранның арғы жағында жасырынған қауіптер бүгінде әрбір отбасының назар аударуын талап ететін мәселе болып табылады.

Оқи отырыңыз: Соңғы үміт сәулесі: «Әділдік алаңы» өмір сүруге мүмкіндік іздеген мыңдаған тағдыр туралы баяндайды