Неліктен кейде не ойлағанымызды ұмытып қаламыз - ғалымдар түсіндірді

Кейде адам бір бөлмеге кірген сәтте не үшін келгенін кенеттен ұмытып қалады. Бұл — мидың жұмыс ерекшеліктерімен байланысты кең таралған құбылыс және ол міндетті түрде есте сақтау қабілетінің бұзылғанын білдірмейді, - деп хабарлайды Almaty.tv PubMed-ке сілтеме жасап.

Сіз басқа бөлмеге кіріп, бірнеше секундтан кейін ол жаққа не үшін келгеніңізді мүлдем ұмытып қалған кезіңіз болды ма? Немесе телефонды бір нәрсені тексеру үшін қолыңызға алып, экран құлпын ашқан соң нақты не істегіңіз келгенін есіңізге түсіре алмай қалған сәттер кездесті ме?

Мұндай жағдайлар көпшілікке таныс. Оның ми ақпаратты қалай өңдейтініне және қоршаған ортадағы өзгерістерге қалай бейімделетініне байланысты ғылыми түсіндірмесі бар.

Бөлмені ауыстыру есте сақтауға қалай әсер етеді?

Бұл құбылыстың ықтимал түсіндірмелерінің бірі — «есік табалдырығы әсері» деп аталатын психологиялық құбылыс. Зерттеулер бір бөлмеден екінші бөлмеге өту адамның жақында қалыптасқан ниеттері мен жоспарларын жадында сақтау қабілетіне әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді.

Ми үнемі орасан зор көлемдегі ақпаратты өңдейді. Олардың қатарында дыбыстар, бейнелер, қозғалыстар, ойлар мен естеліктер бар. Ақпараттың шамадан тыс жүктелуіне жол бермеу үшін ми болып жатқан оқиғаларды жеке-жеке бөліктерге топтастырады.

Мысалы, сіз асүйде отырып, жатын бөлмеден қуаттағышты алып келу керектігін ойладыңыз делік. Бұл ниет сол сәттегі қоршаған ортамен байланысты болады. Алайда есіктен өткен кезде ми мұны жаңа оқиғаның басталуы ретінде қабылдауы мүмкін. Соның салдарынан алдыңғы міндетті еске түсіру қиындай түседі.

Дегенмен бұл әсер барлық адамда және әр жағдайда бірдей байқалмайды. Ұмытшақтық зейіннің бөлінуіне, шаршауға немесе адамның бастапқыда өз ниетіне жеткілікті көңіл бөлмеуіне де байланысты болуы мүмкін.

Неліктен айтқымыз келген сөзді ұмытып қаламыз?

Осыған ұқсас жағдай әңгімелесу кезінде де болады. Адам бір оқиғаны баяндап жатып, басқа біреудің сөзіне алаңдайды да, кенеттен не айтып тұрғанын ұмытып қалады.

Жұмыс жадысы (жедел жады) — белгілі бір тапсырманы орындау үшін қажетті ақпаратты қысқа уақыт бойы есте сақтауға мүмкіндік беретін жүйе. Алайда оның мүмкіндігі шектеулі. Егер зейін басқа тақырыпқа ауысса, бұрынғы ақпаратты еске түсіру қиындауы мүмкін.

Сондықтан кейде біреудің сұрағын есту, экрандағы хабарламаны көру немесе басқа мәселе туралы ойлана бастау бастапқы ойымызды ұмытуға жеткілікті.

Неліктен иістер естеліктерді қайта жаңғыртады?

Адам жадысының тағы бір қызықты ерекшелігі бар: кейбір иістер күтпеген жерден жарқын естеліктерді оятуы мүмкін.

Жаңа піскен тоқаштың иісі балалық шақты еске түсіруі мүмкін. Белгілі бір әтірдің хош иісі нақты бір адамды еске салса, жаңбырдан кейінгі ауа иісі бұрыннан таныс жерді көз алдыңызға әкелуі ықтимал.

Мұның себебі — иіс сезу жүйесінің эмоциялар мен естеліктердің қалыптасуына қатысатын ми бөліктерімен, соның ішінде миндалиналы дене мен гиппокамппен тығыз байланыста болуы.

Алайда иіс өткен шақты дәлме-дәл қалпына келтірмейді. Естеліктер толық болмауы, уақыт өте өзгеруі және адамның қазіргі эмоционалдық жағдайына байланысты жаңғыруы мүмкін.

Есте сақтау қабілетін жақсартуға бола ма?

Ұмытшақтықты толығымен жою мүмкін емес. Дегенмен кейбір пайдалы әдеттер ақпаратты жақсырақ есте сақтауға көмектеседі.

Біріншіден, алаңдататын факторларды азайтқан жөн. Егер белгілі бір тапсырманы есте сақтау қажет болса, бірнеше секунд бойы тек соған назар аударып, телефонға немесе басқа істерге алаңдамаған дұрыс.

Екіншіден, маңызды жоспарлар мен тапсырмаларды жазып жүру пайдалы. Жазбалар мен еске салғыштар барлық нәрсені есте сақтауға ғана сүйенбеуге мүмкіндік береді.

Үшіншіден, ұйқыға көңіл бөлу қажет. Ұйқы кезінде ми күн бойы алынған ақпаратты өңдеуге және оны ұзақ мерзімді жадта бекітуге қатысады.

Сонымен қатар тұрақты дене белсенділігі, дұрыс тамақтану және жеткілікті демалу да маңызды.

Күнделікті ұмытшақтық нені білдіреді?

Бөлмеге не үшін кіргеніңізді ұмытып қалу, әңгіме барысында ой желісін жоғалту немесе таныс адамның есімін бірден еске түсіре алмау міндетті түрде алаңдауға негіз емес. Мұндай жағдайлар тіпті дені сау адамдарда да, әсіресе шаршаған кезде немесе жұмыс жүктемесі артқанда кездесуі мүмкін.

Алайда есте сақтау мәселелері жиілеп, біртіндеп күшейіп, күнделікті өмірге кедергі келтіре бастаса, дәрігерге қаралған жөн.

Негізгі түйін: есте сақтау қабілеті — оқиғаларды бейнежазба сияқты дәл сақтайтын жүйе емес. Ол зейінге, эмоцияларға, қоршаған ортаға және ағзаның жалпы жағдайына тәуелді күрделі үдеріс. Кейде біз ақпаратты мүлдем жоғалтқандықтан емес, миымыз оған қажетті сәтте қол жеткізе алмағандықтан ұмытып қаламыз.